Jesteś podwykonawcą generalnego wykonawcy wykonującego roboty w ramach zamówienia publicznego na rzecz publicznego podmiotu?
Generalny wykonawca nie zapłacił Ci za wykonane prace?
Pamiętaj, że możesz odzyskać swoje pieniądze bezpośrednio od zamawiającego!
Podwykonawcy w zamówieniach publicznych
Każdy podwykonawca powinien wiedzieć, że istnieje coś takiego jak bezpośrednia zapłata przez zamawiającego wynagrodzenia należnego podwykonawcy w prawie zamówień publicznych.
Jeżeli jesteś podwykonawcą i jeszcze tego nie wiesz – zapraszam do zapoznania się tym artykułem, a razie wątpliwości lub problemów z wykonawcą zapraszam do kontaktu.
Chętnie pomogę Ci skutecznie dochodzić zapłaty za wykonane roboty budowlane!
Ochrona podwykonawców w prawie zamówień publicznych
Dzisiejszy wpis dedykuję podwykonawcom wykonującym roboty budowlane w ramach inwestycji prowadzonych w trybie zamówień publicznych.
W ustawie Prawo zamówień publicznych („Pzp”) jest szereg przepisów i regulacji prawnych, o których każdy podwykonawca pracujący przy zamówieniach publicznych powinien wiedzieć.
Dlaczego?
Bo wiele mechanizmów w sposób szczególny chroni właśnie podwykonawców i dalszych podwykonawców. Ich zadaniem jest dyscyplinowanie generalnych wykonawców.
Do czego? Oczywiście do zapłaty wynagrodzenia.
Po wielu zmianach w przepisach jedno jest pewne – obecnie ustawodawca dość mocno chroni interes podwykonawców wykonujących roboty w ramach zamówień publicznych. W szczególności dotyczy to kwestii płatności i zabezpieczeń.
Od płatności chciałbym dzisiaj zacząć – a dokładnie o tym, co to jest bezpośrednia zapłata wynagrodzenia podwykonawcy.
Kiedy można dokonać bezpośredniej zapłaty podwykonawcy?
Brak zapłaty wynagrodzenia przez wykonawcę może mieć wiele przyczyn – problemy z płynnością finansową, nieuzasadniona odmowa odbioru, nieuregulowane roboty dodatkowe.
Generalna zasada jest prosta – podwykonawca (dalszy podwykonawca) może domagać się bezpośredniej zapłaty przez zamawiającego (inwestora) wtedy, gdy od jego zapłaty uchyla się generalny wykonawca (podwykonawca).
Dalszy podwykonawca również jest objęty ochroną w postaci instytucji bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia.
Rozliczenie się zamawiającego bezpośrednio z podwykonawcą
Mechanizm bezpośredniej płatności dotyczy tylko i wyłącznie umowy z generalnym wykonawcą, której przedmiotem są roboty budowlane. Inne umowy są wyłączone z tego mechanizmu, czyli np. umowy dostawy czy usług.
Ale podkreślam, że chodzi o to, jaki jest przedmiot zamówienia z generalnym wykonawcą, a nie jaki jest przedmiot umowy podwykonawczej. Jeżeli umowa z generalnym wykonawcą jest na roboty budowlane, to każdy z podwykonawców (nawet na usługi i dostawy) może dochodzić bezpośredniej zapłaty od zamawiającego.
Przykład – jeżeli np. GDDKiA podpisał umowę z generalnym wykonawcą na budowę autostrady, to w ramach tej umowy (tego zamówienia) podwykonawcy tego generalnego są chronieni poprzez mechanizm bezpośredniej płatności.
Bezpośrednia zapłata podwykonawcy przez zamawiającego
Możliwość dochodzenia od zamawiającego bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia jest możliwa jedynie w przypadku spełnienia odpowiednich warunków. Mechanizm bezpośredniej płatności dotyczy tylko takiego podwykonawcy, który:
- zawarł zaakceptowaną przez zamawiającego umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane,
- zawarł przedłożoną zamawiającemu umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są dostawy lub usługi,
- oraz nie otrzymał od generalnego wykonawcy należnego wynagrodzenia w terminie.
Czyli dotyczy jedynie dwóch grup podwykonawców.
Krótko wyjaśnię, bo to temat na osobny artykuł (który już mam w planach), że w ramach Pzp generalny wykonawca ma obowiązek przedkładania zamawiającemu projektów umów o podwykonawstwo robót budowlanych oraz kopii zawartych umów (w oparciu o zatwierdzony projekt!). Czyli przedkłada zamawiającemu zarówno projekty, jak i zawarte umowy (dwukrotna kontrola)
Natomiast umowy o usługi generalny wykonawca przedkłada w kopii. Generalny wykonawca nie ma obowiązku przedkładania wcześniej ich projektów (jednokrotna kontrola).
WAŻNE:
- Warunkiem żądania bezpośredniej zapłaty od zamawiającego jest uprzednia akceptacja przez niego umowy podwykonawczej na roboty budowlane (w przypadku podwykonawcy robót budowlanych).
Jeżeli nie zadbasz o zgłoszenie i odpowiednie formalności, możesz stracić szansę na dochodzenie zapłaty od zamawiającego.
- Bezpośrednia zapłata wynagrodzenia może nastąpić tylko wtedy, gdy generalny wykonawca/podwykonawca/dalszy podwykonawca uchyla się od zapłaty wynagrodzenia.
Do jakiej wysokości
Bezpośrednia płatność oczywiście ma swój limit, jeżeli chodzi o kwotę jakiej może żądać podwykonawca.
Podwykonawca może żądać zapłaty wynagrodzenie w postaci należności powstałych po zaakceptowaniu przez zamawiającego umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, albo powstałych po przedłożeniu zamawiającemu kopii umowy na dostawy lub usługi.
Co ważne, bezpośrednia zapłata wynagrodzenia nie obejmuje żadnych kosztów dodatkowych jak odsetki czy kary umowne.
W ramach bezpośredniej zapłaty podwykonawca może otrzymać jedynie „czyste” wynagrodzenie w podstawowej wysokości wskazanej w umowie.
Taki schemat jest podobny do solidarnej odpowiedzialności inwestora opisanej w Kodeksie cywilnym, gdzie inwestor też odpowiada jedynie za czyste wynagrodzenie bez żadnych pobocznych kwot.
Zasady dokonywania bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy
Podwykonawca oczywiście musi zainicjować mechanizm bezpośredniej płatności.
Czyli co powinien zrobić?
Żeby otrzymać zapłatę bezpośrednio od zamawiającego podwykonawca powinien w pierwszej kolejności wysłać wezwanie do zapłaty wraz z powołaniem się na odpowiedni przepis Pzp.
Wiele razy powtarzam, jak ważne są dowody i konkretne argumenty. W tym przypadku jest tak samo.
Jako podwykonawca powinieneś odpowiednio uzasadnić żądaną kwotę – tj. opisać dokładnie z czego ona konkretnie wynika. Takie wezwanie powinno być bardzo precyzyjne i trafne, żeby nie pozostawiać wątpliwości. Do wezwania należy dołączyć dowody na zrealizowanie robót oraz faktury i protokoły odbiorów.
Zgłoszenie uwag dotyczących zasadności bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy
Po otrzymaniu Twojego wezwania zgodnie z przepisami Pzp zamawiający jest obowiązany umożliwić wykonawcy zgłoszenie uwag odnośnie do zasadności bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy. Zamawiający więc udostępnia wykonawcy wezwanie podwykonawcy i żąda od niego wyjaśnień.
WAŻNE – WYKONAWCA NIE MOŻE powoływać się na potrącenia roszczeń wykonawcy względem podwykonawcy, które nie są związane z tą konkretną umową podwykonawczą.
Dla przykładu:
Wykonawca i podwykonawca realizują wspólnie kilka umów na kilku inwestycjach. Wykonawca nie może tłumaczyć się i powoływać na fakt dokonania potrąceń np. kar umownych na innej inwestycji, które to kary nie dotyczą tej konkretnej umowy co do której wystąpiło wezwanie o bezpośrednią płatność.
Podwykonawca nie zawsze uzyska zapłatę bezpośrednio od zamawiającego
- Wysłałeś wezwanie do zapłaty.
- Zamawiający przekazał je wykonawcy i zażądał wyjaśnień.
- Wykonawca/Podwykonawca złożył wyjaśnienia.
Co dalej?
Zapłaty nie otrzymasz automatycznie. Może się zdarzyć, że zapłaty nie otrzymasz.
Dlaczego?
Przepisy mówią jasno, że po otrzymaniu uwag wykonawcy zamawiający ma kilka możliwości:
Zamawiający może:
a)nie dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, jeżeli wykonawca wykaże niezasadność takiej zapłaty, albo
b)złożyć do depozytu sądowego kwotę potrzebną na pokrycie wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszego podwykonawcy, w przypadku istnienia zasadniczej wątpliwości zamawiającego co do wysokości należnej zapłaty lub podmiotu, któremu płatność się należy, albo
c)dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, jeżeli podwykonawca lub dalszy podwykonawca wykaże zasadność takiej zapłaty.
Jak widzisz, wezwanie podwykonawcy nie oznacza automatycznie uznania jego roszczeń. Kluczowe jest wcześniejsze odpowiednie przygotowanie umowy podwykonawczej i dokumentów formalnych w trakcie budowy, aby później zamawiający nie miał wątpliwości, że powinien dokonać na Twoją rzecz bezpośredniej zapłaty.
Ale co jest najważniejsze i o czym dość często wspominam – dowody!
Jeżeli będziesz przygotowany pod kątem dowodowym i prawnym, to w takim przypadku uzyskanie zapłaty od zamawiającego będzie skuteczne.
Warto więc skonsultować się w takiej sprawie z prawnikiem, bo często w grę wchodzą naprawdę duże kwoty, z którymi zalega wykonawca.
Wskazówki praktyczne, czyli warunki, które muszą być spełnione, żeby domagać się bezpośredniej zapłaty od zamawiającego
Aby skorzystać z tej możliwości muszą być spełnione trzy podstawowe warunki:
- Twoja umowa z wykonawcą głównym musi być zatwierdzona przez zamawiającego.
W praktyce: po podpisaniu umowy z wykonawcą musi być zgłoszona zamawiającemu.
Sprawdź czy została zgłoszona!
- Zgłosiłeś się do wykonawcy o zapłatę wymagalnego wynagrodzenia (np. z faktury Vat częściowej), a wykonawca jej nie uregulował w terminie.
- Złożyłeś wniosek o bezpośrednią zapłatę do zamawiającego – najlepiej w formie pisemnej i koniecznie z fakturą i dowodem wykonania prac.
Co jeszcze warto wiedzieć?
1. Możesz dochodzić zapłaty tylko za zatwierdzone i odebrane prace.
Jeżeli wykonawca odmawia dokonania odbioru wyjściem z sytuacji będzie sporządzenie jednostronnego protokołu odbioru robót – o jednostronnym odbiorze robót przeczytasz więcej w moim wpisie: [….]
2. Wezwanie kierujesz bezpośrednio do zamawiającego.
3. Wniosek o bezpośrednią zapłatę powinien być dobrze udokumentowany i zawierać szczegółowe uzasadnienie: umowa, protokoły odbioru, faktury, wezwania do zapłaty. Te dokumenty to dowody na zasadność Twojego żądania.
Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi
- Do jakiej wysokości podwykonawca może żądać zapłaty od zamawiającego?
Możesz żądać zapłaty jedynie wynagrodzenia wynikającego z umowy. Nie możesz od zamawiającego domagać się w ramach bezpośredniej płatności zapłaty np. kar umownych czy odsetek.
Co ważne, jeżeli po zaakceptowaniu umowy zawarłeś aneks na roboty dodatkowe, ale zamawiający nie zaakceptował tego aneksu, to kwoty z aneksu również nie możesz się domagać.
- Czy zamawiający musi zaakceptować wcześniej moją umowę?
Tak, żeby otrzymać zapłatę bezpośrednio od zamawiającego gdy wykonawca nie płaci, zamawiający musi wcześniej zaakceptować Twoją umowy. Musi wiedzieć, że jesteś na placu budowy i wykonujesz pracę. Musi zaakceptować Twoje wynagrodzenie z umowy podwykonawczej.
- Czy mogę żądać zapłaty przed wykonaniem moich robót?
Nie. Zapłaty od zamawiającego, gdy wykonawca nie płaci, możesz domagać się dopiero po zakończeniu robót. Roboty muszą być odebrane. Musisz też wystawić fakturę na te roboty.
- Czy zamawiający może odmówić mi bezpośredniej zapłaty?
Niestety w pewnych okolicznościach tak. Zamawiający sam decyduje, czy dokonuje płatności. Ma taki obowiązek, ale jeżeli wykonawca w wyjaśnieniach wykaże, że zapłata Ci się nie należy bo naliczył Ci kary umowne albo wydarzyło się coś innego, co ma wpływ na zapłatę wynagrodzenia, to może odmówić płatności.
A na koniec bonus – krótki wzór, który z pewnością pomoże Ci w sporządzeniu wezwania do zamawiającego:
WZÓR WEZWANIA ZAMAWIAJĄCEGO O DOKONANIE BEZPOŚREDNIEJ PŁATNOŚCI
[Miejscowość], dnia [data]
[Dane podwykonawcy]
[Nazwa firmy]
[Adres]
[NIP / REGON]
[Telefon, e-mail]Zamawiający: [pełna nazwa zamawiającego]
Adres: [adres siedziby]
Dotyczy: Wezwanie do dokonania bezpośredniej zapłaty za wykonane roboty budowlane przez podwykonawcę na podstawie art. 465 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych.
Działając jako podwykonawca robót budowlanych w ramach zamówienia publicznego pn. „[nazwa zadania inwestycyjnego]”, realizowanego przez generalnego wykonawcę:
[pełna nazwa generalnego wykonawcy, adres, NIP], na podstawie zawartej umowy podwykonawczej nr [numer umowy podwykonawczej] z dnia [data zawarcia umowy], zgłoszonej zgodnie z art. 462 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych i zaakceptowanej przez Zamawiającego, niniejszym:Wzywam do dokonania bezpośredniej zapłaty należnego wynagrodzenia w kwocie brutto: [kwota zł] na rachunek bankowy o nr [numer rachunku] w terminie 30 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania tytułem bezpośredniej zapłaty za wykonane i odebrane przez Generalnego Wykonawcę roboty budowlane, których zakres został określony w umowie podwykonawczej.
Uzasadnienie:
Zgodnie z art. 465 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1605 ze zm.):
„Jeżeli wykonawca nie dokonał zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, zamawiający może dokonać bezpośredniej zapłaty należnego wynagrodzenia podwykonawcy albo dalszemu podwykonawcy, jeżeli:
- umowa z podwykonawcą lub dalszym podwykonawcą została zgłoszona zamawiającemu wraz z dokumentami określonymi w art. 463 ust. 2;
- zamawiający zaakceptował tę umowę;
- roboty zostały wykonane i odebrane przez wykonawcę.”
Wszystkie powyższe przesłanki zostały spełnione, o czym świadczą załączone dokumenty:
- Umowa podwykonawcza została zgłoszona Zamawiającemu wraz z wymaganymi dokumentami i została przez Państwa zaakceptowana;
- Zakres robót budowlanych został wykonany zgodnie z umową i odebrany przez Generalnego Wykonawcę, co potwierdzają protokoły odbioru;
- Pomimo wykonania i odbioru robót, Generalny Wykonawca nie dokonał zapłaty wynagrodzenia, pomimo wezwania do zapłaty z dnia [data wezwania do GW].
W związku z powyższym, działając w interesie ochrony swoich praw jako podwykonawcy, wnoszę o niezwłoczne dokonanie bezpośredniej zapłaty należnego mi wynagrodzenia zgodnie z przywołanym przepisem ustawy PZP.
W przypadku braku zapłaty zastrzegam sobie prawo do dochodzenia należności na drodze sądowej, wraz z roszczeniem o odsetki ustawowe za opóźnienie oraz kosztami postępowania.
Załączniki:
- Umowa podwykonawcza nr [numer umowy] z dnia [data]
- Potwierdzenie zgłoszenia umowy do Zamawiającego i akceptacja
- Protokoły odbioru robót podpisane przez Generalnego Wykonawcę
- Faktura VAT nr [numer] z dnia [data] – nieopłacona przez Generalnego Wykonawcę
- Wezwanie do zapłaty skierowane do Generalnego Wykonawcy z dnia [data]
- Dowód doręczenia wezwania do zapłaty Generalnemu Wykonawcy
***
Michał Książek
radca prawny
Zdjęcie: Ricardo Gomez Angel, Bence Balla-Schottner
Odbiór robót budowlanych to obowiązek inwestora
We wpisie: wady istotne i nieistotne w budownictwie wyjaśniłem różnicę pomiędzy wadami istotnymi a nieistotnymi. To rozróżnienie jest bardzo ważne i każdy wykonawca powinien mieć wiedzę na temat tego rozróżnienia, ponieważ przekłada się to na wiele kwestii – m.in. odbiór robót budowlanych (o tym szerzej we wpisie: jednostronny odbiór robót) oraz na kwestię płatności, o czym chcę opowiedzieć dzisiaj [Czytaj dalej…]